Sprawy o mobbing i o naruszenie zasady równego traktowania trafiają od 5 listopada 2026 r. do sądu rejonowego bez względu na wartość przedmiotu sporu. Pozew o mobbing złożony po tej dacie podlega nowym regułom procesowym. Dolna granica zadośćuczynienia wynosi wtedy 28 836 zł.
Co zmienia się w sprawach o mobbing od 5 listopada 2026
Zmiany wprowadza ustawa z dnia 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 1046), ogłoszona 4 sierpnia 2026 r. i obowiązująca od 5 listopada 2026 r. Nowelizacja dotyka jednocześnie prawa materialnego i procedury, dlatego ta sama sprawa wniesiona przed tą datą i po niej przebiega inaczej.
Po stronie materialnej mobbingiem jest uporczywe nękanie pracownika, a uporczywość oznacza nękanie powtarzalne, nawracające lub stałe; zachowania incydentalne mobbingiem nie są (art. 94³ § 3 k.p.), co zamyka drogę sprawom opartym na pojedynczym zdarzeniu. Zadośćuczynienie należy się w wysokości nie niższej niż sześciokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 94³ § 11 k.p.), czyli przy stawce 4 806 zł obowiązującej w 2026 r. daje to kwotę nie niższą niż 28 836 zł.
Po stronie procesowej zmieniają się trzy rzeczy: właściwość rzeczowa sądu (art. 461 § 1¹ k.p.c.), zakaz oddalenia powództwa z powodu błędnie wskazanej podstawy (art. 477⁶ᵃ k.p.c.) oraz rozkład ciężaru dowodu w sprawach o równe traktowanie (art. 18³ᶠ k.p.). Każda z tych zmian przesuwa punkt ciężkości procesu w inne miejsce i każda wymaga innego przygotowania materiału.
Pozew o mobbing: pismo, sąd, termin, opłata, załączniki
Pismem inicjującym jest pozew o zapłatę zadośćuczynienia albo odszkodowania, kierowany przeciwko pracodawcy. Nie jest nim wniosek ani skarga, a osoba, od której pochodziły zachowania stanowiące mobbing, nie jest pozwanym w tym procesie: roszczenie pracownika kieruje się do pracodawcy, a pracodawca dochodzi później wyrównania szkody od sprawcy (art. 94³ § 12 k.p.), co przesuwa rozliczenie ze sprawcą poza ten proces.
Sądem właściwym rzeczowo jest sąd rejonowy – sąd pracy. Do właściwości sądów rejonowych, bez względu na wartość przedmiotu sporu, a także na majątkowy lub niemajątkowy charakter sprawy, należą sprawy dotyczące ochrony dóbr osobistych, mobbingu oraz naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu (art. 461 § 1¹ k.p.c.). Roszczenie na 300 000 zł nie trafi więc do sądu okręgowego tylko dlatego, że jest wysokie.
Termin na wniesienie pozwu wyznacza przedawnienie roszczeń ze stosunku pracy. Roszczenia te przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. 291 § 1 k.p.), a przy nękaniu rozciągniętym w czasie data wymagalności bywa sporna, ponieważ zachowania układają się w ciąg, nie w jedno zdarzenie.
Opłata sądowa jest po stronie pracownika zasadniczo zerowa. Pracownik wnoszący powództwo nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 4 u.k.s.c.), z zastrzeżeniem art. 35 ust. 1 zdanie drugie tej ustawy. Zastrzeżenie obejmuje sprawy, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa 50 000 zł: od wartości ponad tę kwotę pobiera się od pracownika i pracodawcy opłatę od apelacji na zasadach przewidzianych w art. 13 u.k.s.c. Przy roszczeniu 90 000 zł nadwyżka wynosi 40 000 zł, a opłata stosunkowa w wysokości 5% od tej nadwyżki to 2 000 zł. Od pracodawcy pobiera się ponadto opłatę podstawową w kwocie 30 zł wyłącznie od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze oraz art. 14 ust. 3 u.k.s.c.), przy czym opłata podstawowa nie zmienia się wraz z wartością przedmiotu sporu.
Załączniki układa się chronologicznie, według przebiegu zdarzeń, nie według ich wagi dowodowej. Idą więc: dokumenty stosunku pracy, zgłoszenie skierowane do pracodawcy wraz z dowodem jego złożenia, odpowiedź pracodawcy albo dowód jej braku, chronologiczne zestawienie zachowań z datami i wskazaniem osób obecnych, korespondencja służbowa z okresu objętego zgłoszeniem, dokumentacja medyczna, jeżeli pracownik ją posiada. Zestawienie chronologiczne powstaje jako pierwsze, jeszcze przed redakcją pozwu, ponieważ dopiero ono pokazuje, czy zachowania układają się w ciąg powtarzalny w rozumieniu ustawy. Prowadzenie sporów sądowych tego rodzaju zaczyna się od kalendarza zdarzeń; kwalifikacja prawna przychodzi po nim.
Kto co udowadnia w sporze o równe traktowanie
Osoba zarzucająca naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu uprawdopodobnia fakt jej naruszenia, a po takim uprawdopodobnieniu pracodawca, któremu zarzucono naruszenie, jest obowiązany wykazać, że naruszenia się nie dopuścił (art. 18³ᶠ § 1 i 2 k.p.). Reguła obejmuje zarówno postępowania sądowe, jak i postępowania toczące się na podstawie przepisów obowiązujących u danego pracodawcy, czyli także wewnętrzne procedury wyjaśniające.
Zakres zastosowania tego przepisu bywa odczytywany zbyt szeroko. Dotyczy on naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu, nie zaś mobbingu; w sprawie o mobbing rozkład ciężaru dowodu pozostaje ogólny, a materiał buduje pracownik. Rozdzielenie obu podstaw ma zatem znaczenie taktyczne od pierwszego pisma. Zbliżony mechanizm dowodowy omawia wpis o jawności wynagrodzeń, gdzie dokumentacja kryteriów płacowych staje się podstawowym materiałem obrony pracodawcy.
Sąd nie oddali powództwa z powodu błędnej podstawy
W postępowaniu o zadośćuczynienie lub odszkodowanie z tytułu naruszenia dóbr osobistych, naruszenia zasady równego traktowania lub mobbingu niedopuszczalne jest oddalenie powództwa, jeżeli ustalony stan faktyczny wskazuje na zasadność powództwa z tytułu innego niż wskazany przez pracownika (art. 477⁶ᵃ k.p.c.). Trzy podstawy graniczą ze sobą na tyle blisko, że rozróżnienie sprawia trudność również osobie przygotowanej.
Skutek tego przepisu jest wymierny dla obu stron. Pracownik, który opisał zachowania rzetelnie i nazwał je mobbingiem zamiast naruszeniem dóbr osobistych, nie przegra z tego powodu sprawy. Pracodawca traci natomiast linię obrony opartą wyłącznie na kwalifikacji prawnej i musi odnieść się do faktów opisanych w pozwie, niezależnie od tego, pod jaki przepis pracownik je podciągnął.
Ochrona przed odwetem obejmuje także osoby wspierające
Skorzystanie przez pracownika z uprawnień z tytułu naruszenia przepisów prawa pracy nie może być podstawą jakiegokolwiek niekorzystnego traktowania ani powodować negatywnych konsekwencji, w szczególności nie może stanowić przyczyny wypowiedzenia stosunku pracy lub jego rozwiązania bez wypowiedzenia (art. 18³ᵉ § 1 k.p.). Pracownikowi, wobec którego podjęto takie działania, przysługuje zadośćuczynienie w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę albo odszkodowanie (art. 18³ᵉ § 2 k.p.), co przy stawce minimalnego wynagrodzenia z 2026 r. oznacza kwotę nie niższą niż 4 806 zł.
Ochrona sięga dalej niż tylko do osoby zgłaszającej naruszenie. Stosuje się ją odpowiednio do pracownika, który udzielił wsparcia w jakiejkolwiek formie osobie korzystającej z tych uprawnień (art. 18³ᵉ § 3 k.p.), a wyłączona jest wobec pracownika, który wiedział, że do naruszenia prawa pracy nie doszło (art. 18³ᵉ § 4 k.p.). Konstrukcja przypomina zakaz działań odwetowych znany z ochrony sygnalistów i w wielu firmach oba reżimy obejmą to samo zdarzenie.
Co pracodawca powinien mieć w aktach na wypadek sporu
Obowiązek systematycznego przeciwdziałania naruszaniu zasady równego traktowania obejmuje działania prewencyjne, wykrywanie naruszeń, właściwe reagowanie, działania naprawcze oraz wsparcie osób dotkniętych nierównym traktowaniem (art. 18³ᵍ k.p.). Dowodem wykonania tego obowiązku jest dokumentacja, dlatego w aktach powinny się znaleźć:
- regulamin określający reguły, procedury i częstotliwość działań w obszarach objętych ustawą, wraz z potwierdzeniem zapoznania pracowników;
- rejestr zgłoszeń z datami wpływu, terminami czynności i wskazaniem osoby prowadzącej sprawę;
- protokoły czynności wyjaśniających wraz z ustaleniami i decyzją kończącą postępowanie wewnętrzne;
- dokumentacja działań naprawczych oraz wsparcia udzielonego osobie zgłaszającej;
- materiały ze szkoleń i komunikacji wewnętrznej, z listami uczestników i datami.
Braki w tym zestawie ujawniają się dopiero w procesie, gdy pracodawca odpowiada na twierdzenia z pozwu. Przy sporze o równe traktowanie skutek jest bezpośredni, bo to pracodawca wykazuje brak naruszenia, a bez rejestru zgłoszeń i protokołów pozostają mu wyłącznie zeznania świadków, których pamięć obejmuje zdarzenia sprzed kilku lat. Szerszy zestaw obowiązków pracodawcy zawiera wpis o zmianach w prawie pracy na 2026 rok.
Postępowania wszczęte przed 5 listopada 2026 r.
Do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji stosuje się dotychczasowe przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 5 ustawy nowelizującej). Sprawa zawisła we wrześniu 2026 r. toczy się zatem według dawnej właściwości i bez zakazu z art. 477⁶ᵃ k.p.c., choć przepisy materialne o mobbingu stosuje się także do nękania rozpoczętego wcześniej i trwającego po 5 listopada 2026 r. (art. 3 ustawy nowelizującej). Rozejście się tych dwóch reguł oznacza, że data wniesienia pozwu wpływa dziś na przebieg procesu mocniej niż data samych zdarzeń.
Najczęstsze pytania
Ile kosztuje pracownika złożenie pozwu przeciwko pracodawcy?
Nic, bez względu na wartość przedmiotu sporu, ponieważ pracownik wnoszący powództwo nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 4 u.k.s.c.). Koszt może pojawić się dopiero przy apelacji: w sprawach o wartości przedmiotu sporu ponad 50 000 zł od nadwyżki ponad tę kwotę pobiera się opłatę od apelacji na zasadach z art. 13 u.k.s.c. (art. 35 ust. 1 zdanie drugie u.k.s.c.); podstawą nie jest cała wartość roszczenia.
Co zrobić, gdy od opisywanych zdarzeń minęły ponad trzy lata?
Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem 3 lat od dnia wymagalności (art. 291 § 1 k.p.). Przy nękaniu rozciągniętym w czasie trzeba ustalić datę ostatniego zachowania z ciągu, ponieważ część roszczenia zwykle pozostaje nieprzedawniona. Bez zestawienia chronologicznego tej oceny nie da się przeprowadzić.
Czy jedno zdarzenie wystarczy do wygrania sprawy o mobbing?
Nie wystarczy, ponieważ zachowania incydentalne mobbingiem nie są, choćby naruszały dobra osobiste pracownika (art. 94³ § 3 k.p.). Taki stan faktyczny prowadzi jednak do oceny pod kątem ochrony dóbr osobistych, a sąd nie oddali z tego powodu powództwa (art. 477⁶ᵃ k.p.c.), o ile ustalony stan faktyczny wskazuje na zasadność innej podstawy.
Co przygotować przed pierwszym spotkaniem w sprawie zgłoszenia?
Zestawienie zdarzeń z datami, kopie korespondencji służbowej, treść zgłoszenia złożonego pracodawcy i dowód jego złożenia wystarczają do oceny, czy materiał pozwala uprawdopodobnić naruszenie w rozumieniu art. 18³ᶠ § 1 k.p. Dokumentacja medyczna waży na wysokości zadośćuczynienia; opisu samych zachowań jednak nie zastąpi.
Przesunięcie wszystkich trzech kategorii spraw do sądów rejonowych i zakaz oddalania powództwa z powodu błędnej kwalifikacji zmniejszają ryzyko przegranej na formalnym progu, natomiast ciężar rozstrzygnięcia przenoszą w całości na materiał faktyczny, który obie strony zgromadziły przed procesem, nie zaś w jego toku.
Stan prawny na dzień 01.11.2026.
Ocena, czy opisane zachowania mieszczą się w definicji z art. 94³ § 3 k.p., zapada na zestawieniu dat, nie na wrażeniu z rozmowy. Jeżeli przygotowują Państwo pozew o mobbing albo odpowiedź na taki pozew, zapraszam do kontaktu: formularz kontaktowy.