Przejdź do treści

Nowy staż pracy 2026: umowa zlecenia i działalność gospodarcza

adw. Jan Dąbrowski
7 min czytania
Udostępnij
Ilustracja do artykułu: Nowy staż pracy 2026: umowa zlecenia i działalność gospodarcza

Nowy staż pracy 2026 zmienił zasady liczenia okresu zatrudnienia, od którego zależą prawa pracownicze. Od 1 stycznia 2026 r. w sektorze finansów publicznych, a od 1 maja 2026 r. u pozostałych pracodawców, wlicza się do niego okresy dotąd pomijane: umowy zlecenia i agencyjne, działalność gospodarczą, pracę zarobkową za granicą. Dla wielu osób to skokowy wzrost stażu, o ile je udokumentują, a u obecnego pracodawcy zmieszczą się w terminie 24 miesięcy.

Dlaczego przepisy wymagały zmiany

Przez dziesięciolecia staż pracy utożsamiany był w Polsce niemal wyłącznie z zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę. Osoba, która przez 15 lat prowadziła własną firmę lub pracowała wyłącznie na zleceniach, po przejściu na etat mogła formalnie startować „od zera”, bez prawa do 26-dniowego urlopu. Wynikało to z literalnego brzmienia przepisów Kodeksu pracy, które nie przewidywały wliczania tych form aktywności do stażu.

Zmiana odpowiada realiom rynku pracy, na którym praca na umowach cywilnoprawnych i prowadzenie działalności gospodarczej od dawna nie są formą marginalną. Nowe przepisy obejmują też pracę zarobkową za granicą wykonywaną na innej podstawie niż stosunek pracy.

Nowy staż pracy 2026: co dokładnie wlicza się do stażu

Umowy cywilnoprawne: zlecenie, agencyjna, o świadczenie usług

Do stażu pracy wlicza się okresy wykonywania umów zlecenia, umów agencyjnych oraz umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 Kodeksu cywilnego), jeżeli dana osoba podlegała w tym czasie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 302¹ § 2 k.p.). Wlicza się też udokumentowane okresy takich umów, w których nie podlegała tym ubezpieczeniom na podstawie odrębnych przepisów (art. 302¹ § 3 k.p.). Przykładem jest zlecenie wykonywane przez studenta do 26. roku życia.

Nie każda umowa zlecenia automatycznie zwiększa staż, bo trzeba ustalić, czy dana osoba podlegała ubezpieczeniom albo czy wyłączał je odrębny przepis, i udokumentować ten okres. Gdy okresy się nakładają (art. 302¹ § 10 k.p.), na przykład zlecenie biegło równolegle z umową o pracę, wlicza się okres najkorzystniejszy dla osoby, której dotyczą.

Działalność gospodarcza i współpraca

Do stażu pracy wlicza się okresy prowadzenia pozarolniczej działalności w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także okresy pozostawania osobą współpracującą z osobą prowadzącą taką działalność, za które opłacono składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe lub wypadkowe (art. 302¹ § 1 k.p.). Liczy się też okres ulgi na start z art. 18 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, gdy przedsiębiorca nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 302¹ § 4 pkt 1 k.p.). Okresów zawieszenia działalności gospodarczej co do zasady się nie wlicza; wyjątkiem z art. 302¹ § 5 k.p. jest zawieszenie w celu osobistej opieki nad dzieckiem, za które opłacono składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych zalicza do prowadzących pozarolniczą działalność także m.in. wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej i partnerskiej (art. 8 ust. 6 pkt 4), więc ich okresy liczą się przy opłaconych składkach. Funkcji członka zarządu przepis ten nie wymienia, dlatego trzeba sprawdzić, czy pełniono ją na podstawie wymienionej w art. 302¹ k.p., na przykład umowy o świadczenie usług objętej ubezpieczeniami.

Praca za granicą

Nowe przepisy wliczają do stażu udokumentowany okres pracy zarobkowej wykonywanej za granicą na innej podstawie niż stosunek pracy (art. 302¹ § 7 k.p.). Stosunek pracy u pracodawcy zagranicznego reguluje inny przepis: udokumentowane okresy takiego zatrudnienia zalicza się do okresów pracy w Polsce w zakresie uprawnień pracowniczych na podstawie art. 339 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia.

Jak udokumentować nowe okresy stażu pracy

Podstawowym dokumentem potwierdzającym okresy podlegające wliczeniu do stażu pracy na nowych zasadach jest zaświadczenie wydawane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 302¹ § 11–13 k.p.). Zależnie od rodzaju okresu potwierdza ono opłacenie składek, podleganie ubezpieczeniom albo zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego. Wniosek o zaświadczenie składa się w postaci elektronicznej przez profil informacyjny w systemie ZUS (art. 302² k.p.), a ZUS doręcza zaświadczenie na tym samym profilu.

Inne dokumenty są potrzebne przy okresach z art. 302¹ § 3 i § 7 k.p., bo przepis nie wskazuje dla nich zaświadczenia ZUS. Mogą to być na przykład umowy, rachunki i zaświadczenia zleceniodawcy, a przy pracy za granicą przetłumaczone świadectwa pracy lub zaświadczenia zagranicznych instytucji. Dokumenty w języku obcym najbezpieczniej złożyć z tłumaczeniem przysięgłym.

Termin 24 miesięcy: co po jego upływie

Ten, kto był zatrudniony w dniu startu nowych przepisów, ma na udokumentowanie okresów 24 miesiące od tego dnia: od 1 maja 2026 r. u pracodawcy prywatnego, od 1 stycznia 2026 r. w jednostce sektora finansów publicznych (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 26 września 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 1423). Najbezpieczniej złożyć dokumenty przed 1 maja 2028 r. w sektorze prywatnym i przed 1 stycznia 2028 r. w publicznym.

Okresów nieudokumentowanych w tym terminie pracodawca zatrudniający pracownika w dniu startu nie wlicza do okresu zatrudnienia tego pracownika (art. 5 ust. 3 tej ustawy). Po upływie terminu złożenie dokumentów u tego pracodawcy nie daje już prawa do ich wliczenia. Przepis wymienia tylko tego pracodawcę, z czego wynika, że po zmianie pracy okresy te można przedstawić nowemu pracodawcy także później.

Wpływ nowego stażu pracy na uprawnienia pracownicze

Wymiar urlopu wypoczynkowego

Jedną z najbardziej odczuwalnych konsekwencji nowych zasad jest potencjalna zmiana wymiaru urlopu wypoczynkowego. Prawo do 26 dni urlopu rocznie (zamiast 20 dni) przysługuje pracownikowi zatrudnionemu co najmniej 10 lat (art. 154 § 1 k.p.). Po wliczeniu lat zleceniowych lub z działalności gospodarczej część pracowników przekroczy ten próg jeszcze w trakcie bieżącego roku zatrudnienia na etacie.

Przeliczenie stażu i ewentualną zmianę wymiaru urlopu pracodawca powinien przeprowadzić niezwłocznie po otrzymaniu kompletnej dokumentacji. Uprawnienia wynikające z wliczenia przysługują od dnia nabycia prawa, ale nie wcześniej niż od startu nowych przepisów u danego pracodawcy (art. 6 ustawy z 26 września 2025 r.). Jeśli pracownik wykorzystał już urlop za dany rok, a w ciągu tego roku uzyskał prawo do wyższego wymiaru, przysługuje mu urlop uzupełniający (art. 158 k.p.), czyli przy przejściu z 20 na 26 dni 6 dodatkowych dni.

Długość okresu wypowiedzenia

Kodeks pracy uzależnia długość okresu wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony i określony od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy: wynosi on 2 tygodnie przy zatrudnieniu krótszym niż 6 miesięcy, 1 miesiąc przy co najmniej 6 miesiącach oraz 3 miesiące przy co najmniej 3 latach (art. 36 § 1 k.p.). Praca dla innych podmiotów tego okresu nie wydłuża. Do zatrudnienia u danego pracodawcy wlicza się jednak okresy zlecenia, działalności i inne z art. 302¹ § 1–4 i 7 k.p., jeżeli pracownik świadczył w ich ramach pracę na rzecz tego pracodawcy (art. 302¹ § 8 k.p.). Wyjątek z art. 8 ustawy z 26 września 2025 r. dotyczy wypowiedzeń trwających w dniu startu nowych przepisów: do nich tych okresów się nie wlicza.

Nagrody jubileuszowe w sektorze publicznym

Tam, gdzie przepisy sektora publicznego przewidują nagrody jubileuszowe, zależą one od ogólnego stażu pracy, a progi wynikają z przepisów właściwych dla danej grupy pracowników. Po wliczeniu nowych okresów część pracowników osiągnie próg wcześniej. Warto, by pracodawcy publiczni przypomnieli pracownikom o terminie 24 miesięcy, bo bez ich dokumentów nowych okresów nie wliczą.

Obowiązki pracodawcy po wdrożeniu nowych przepisów

Ustawa nie nakłada na pracodawcę obowiązku wzywania pracowników do uzupełnienia dokumentacji stażowej. To pracownik decyduje, czy złożyć dokumenty, a wobec pracodawcy zatrudniającego go w dniu startu musi zmieścić się w terminie 24 miesięcy. Gdy dokumenty zostaną złożone w terminie, pracodawca wlicza udokumentowane okresy i dostosowuje uprawnienia pracownicze. Odmowa przyjęcia dokumentów lub bezpodstawna odmowa przeliczenia stażu otwiera drogę do sądu pracy.

Pracodawca sprawdza złożone dokumenty, a w razie wątpliwości co do zagranicznej dokumentacji prosi o tłumaczenie przysięgłe. Zaświadczenie ZUS powstaje w postaci elektronicznej na profilu informacyjnym wnioskodawcy (art. 83g ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), a pracownik przedstawia je pracodawcy.

Najczęstsze pytania

Od kiedy nowe zasady stażu pracy obowiązują w sektorze prywatnym?

W sektorze prywatnym nowe zasady ustalania stażu pracy, obejmujące wliczanie m.in. umów zlecenia i działalności gospodarczej, obowiązują od 1 maja 2026 r. W sektorze publicznym zmiany weszły w życie wcześniej, od 1 stycznia 2026 r.

Jak pracownik powinien udokumentować lata pracy na zleceniu lub własnej działalności?

Podstawowym dokumentem jest zaświadczenie z ZUS potwierdzające podleganie ubezpieczeniom z tytułu umów cywilnoprawnych albo opłacenie składek z tytułu działalności gospodarczej. Wniosek składa się elektronicznie przez profil informacyjny w systemie ZUS. Inne dokumenty są potrzebne przy pracy za granicą i okresach bez ubezpieczeń wskazanych w art. 302¹ § 3 k.p., bo dla nich przepis nie przewiduje zaświadczenia ZUS.

Czy działalność gospodarcza zawieszona wlicza się do stażu?

Okresów zawieszenia działalności co do zasady się nie wlicza. Wyjątek z art. 302¹ § 5 k.p. to zawieszenie w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, za które opłacono składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Czy umowy o dzieło wliczają się do nowego stażu pracy?

Umowa o dzieło co do zasady nie zwiększa stażu, bo art. 302¹ k.p. jej nie wymienia. Wliczeniu podlegają umowy zlecenia, umowy agencyjne i umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu. Inaczej może być przy pracy za granicą, bo art. 302¹ § 7 k.p. mówi ogólnie o pracy zarobkowej na innej podstawie niż stosunek pracy.

Czy po upływie 24 miesięcy można jeszcze złożyć dokumenty?

U pracodawcy zatrudniającego pracownika w dniu startu nowych przepisów nie: okresów nieudokumentowanych w terminie pracodawca ten nie wlicza (art. 5 ust. 3 ustawy z 26 września 2025 r.). Przepis ten nie wymienia pracodawcy, u którego pracę podjęto później.

Co zrobić, jeżeli pracodawca odmawia przeliczenia stażu pracy mimo złożenia dokumentacji z ZUS?

Pracownik ma wtedy dwie drogi: zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy albo skierować sprawę do sądu pracy. Sąd ustala prawidłowy staż i rozstrzyga o roszczeniach wynikających z jego zaniżenia, na przykład o wyrównaniu urlopu lub nagród jubileuszowych.

Nowe zasady stażu pracy otwierają pole do sporów, szczególnie gdy chodzi o zbieg różnych form aktywności zawodowej, pracę za granicą lub zawieszenie działalności. Najpilniejszy jest dziś termin 24 miesięcy. Temat łączy się z jawnością wynagrodzeń i nową definicją mobbingu, czyli innymi zmianami w prawie pracy z 2025 i 2026 r.

Stan prawny na dzień 31.10.2026.

Jeżeli chcą Państwo omówić przeliczenie stażu, zapraszam do kontaktu przez formularz. Kwestie te wpisują się w zakres obsługi prawnej przedsiębiorstw i bieżącego doradztwa z zakresu prawa pracy.

Zastrzeżenie: Treść niniejszego artykułu ma charakter wyłącznie edukacyjny i informacyjny, nie stanowi porady prawnej, ani nie zastępuje indywidualnej analizy problemu przez adwokata. Stan prawny aktualny na dzień wskazany w treści wpisu, a gdy go nie podano, na dzień publikacji. Kancelaria nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikające z zastosowania się do informacji zawartych w artykule bez uprzedniej konsultacji z adwokatem.
adw. Jan Dąbrowski (zdjęcie przetworzone z użyciem narzędzi AI)

adw. Jan Dąbrowski

Izba Adwokacka we Wrocławiu, WRO/ADW/2951

Prowadzi sprawy spółek i przedsiębiorców: prawo gospodarcze i korporacyjne, spory sądowe, kontrakty B2B.