Przejdź do treści

Odpowiedzialność członka zarządu przy niewypłacalności

adw. Jan Dąbrowski
6 min czytania
Udostępnij
Ilustracja do artykułu: Odpowiedzialność członka zarządu przy niewypłacalności

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością chroni majątek wspólników, nie majątek osób, które nią kierują. Kiedy spółka przestaje płacić, ustawa przesuwa ciężar na zarząd, a odpowiedzialność członka zarządu liczona jest od konkretnego dnia. Ten dzień wyznacza przepis, nie zaś ocena sytuacji dokonana przez zarząd, a od tego dnia zarząd ma 30 dni na wniosek o ogłoszenie upadłości.

Niewypłacalność ma datę, a zarząd ma 30 dni

Ocena, czy spółka jest już niewypłacalna, nie należy do zarządu i nie zależy od jego optymizmu. Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, co stanowi art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 913). Domniemanie z ustępu 1a tego artykułu wiąże utratę tej zdolności z opóźnieniem w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekraczającym trzy miesiące. Wobec osoby prawnej art. 11 ust. 2 Prawa upadłościowego dodaje drugą podstawę: zobowiązania pieniężne przekraczające wartość majątku, jeżeli stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

Od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, biegnie termin trzydziestu dni na zgłoszenie wniosku w sądzie (art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego). Obowiązek obciąża każdego, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo prowadzenia spraw dłużnika i jego reprezentowania, samodzielnie albo łącznie z innymi osobami (art. 21 ust. 2 Prawa upadłościowego), a więc również członka zarządu wieloosobowego, któremu powierzono wyłącznie sprawy techniczne. Od tej daty liczą się wszystkie dalsze decyzje, w tym wybór między restrukturyzacją a upadłością, a konsekwencje zwłoki opisałem we wpisie o spóźnionym wniosku o ogłoszenie upadłości.

Odpowiedzialność członka zarządu na czterech poziomach

Jedno zaniechanie uruchamia cztery niezależne reżimy, które nie wykluczają się wzajemnie i mają różnych adresatów. Wobec wierzycieli spółki z ograniczoną odpowiedzialnością działa zasada, zgodnie z którą po bezskutecznej egzekucji przeciwko spółce członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania (art. 299 § 1 Kodeksu spółek handlowych, dalej: k.s.h.). Przesłanki zwalniające wymienia § 2 tego artykułu, a całą konstrukcję rozłożyłem w osobnym tekście o odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki.

Druga podstawa odpowiedzialności nie zależy od formy prawnej spółki. Osoby zobowiązane do złożenia wniosku ponoszą odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną niezłożeniem go w terminie, chyba że nie ponoszą winy (art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego). Ciężar tej konstrukcji leży w ustępie 3a: wobec wierzyciela niewypłacalnego dłużnika domniemywa się, że szkoda obejmuje wysokość jego niezaspokojonej wierzytelności. Wierzyciel nie wykazuje zatem rozmiaru straty, tylko przedstawia niezapłaconą fakturę, a obalenie domniemania obciąża członka zarządu.

Trzeci reżim dotyczy należności publicznoprawnych i uruchamia go organ podatkowy, nie wierzyciel handlowy. Za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, prostej spółki akcyjnej i spółki akcyjnej członkowie zarządu odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał przesłanek zwalniających ani nie wskazał mienia spółki pozwalającego zaspokoić zaległości w znacznej części (art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 622). Granicę czasową wyznacza § 2 tego artykułu: odpowiedzialność obejmuje zaległości z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia obowiązków przez danego członka zarządu.

Czwarty poziom uderza w osobę, nie w jej majątek. Niezgłoszenie wniosku o upadłość spółki handlowej mimo powstania warunków uzasadniających według przepisów upadłość spółki podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku (art. 586 k.s.h.). Osobę, która ze swojej winy nie złożyła w ustawowym terminie wniosku o ogłoszenie upadłości, sąd władny jest ponadto pozbawić – na podstawie art. 373 ust. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego – prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika spółki handlowej, na okres od jednego roku do dziesięciu lat.

Obrona zarządu opiera się na dokumentach

Każda z czterech podstaw sprowadza się do tego samego pytania: co zarząd wiedział i kiedy. Rozstrzygają je dokumenty spółki powstałe przed sporem, nie oświadczenia składane po otrzymaniu wezwania od wierzyciela. W sprawach o odpowiedzialność zarządu zaczynam od wiekowania zobowiązań, protokołów posiedzeń zarządu i korespondencji z bankiem z okresu poprzedzającego pierwsze niezapłacone faktury, bo dopiero ten materiał pozwala umiejscowić dzień niewypłacalności na osi czasu.

Kodeks spółek handlowych zawiera przy tym regułę ochronną dla decyzji podjętej rzetelnie. Członek zarządu nie narusza obowiązku dołożenia staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności, jeżeli postępując w sposób lojalny wobec spółki, działa w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego, w tym na podstawie informacji, analiz i opinii, które powinny być w danych okolicznościach uwzględnione przy dokonywaniu starannej oceny (art. 293 § 3 k.s.h.). Reguła ta chroni decyzję udokumentowaną, a nie samo przekonanie zarządu o dobrych intencjach. Wobec samej spółki członek zarządu odpowiada natomiast na podstawie art. 293 § 1 k.s.h. za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki, chyba że nie ponosi winy.

Ustawa nie definiuje pojęcia „właściwego czasu”, którym posługuje się art. 299 § 2 k.s.h., i pozostawia jego ocenę sądowi rozpoznającemu konkretną sprawę. Przyjmuję, że pokrywa się on z terminem trzydziestu dni z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego, i uprzedzam, że jest to założenie robocze, nie zaś reguła zapisana w ustawie.

Wniosek o ogłoszenie upadłości: sąd, termin, opłata

Zestaw czynności pozostaje stały niezależnie od branży i rozmiaru spółki.

  • Pismo inicjujące: wniosek o ogłoszenie upadłości, składany za spółkę przez zarząd.
  • Sąd właściwy: sąd właściwy dla głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika (art. 19 ust. 1 Prawa upadłościowego).
  • Termin: trzydzieści dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości (art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego).
  • Opłata: stała opłata 1 000 zł od wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 74 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1228), a obok niej zaliczka na wydatki w wysokości jednokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego (art. 22a Prawa upadłościowego).
  • Załączniki: wykaz majątku z szacunkową wyceną, bilans na dzień przypadający w okresie trzydziestu dni przed złożeniem wniosku, spis wierzycieli z terminami zapłaty, oświadczenie o spłatach dokonanych w terminie sześciu miesięcy przed złożeniem wniosku oraz wykaz tytułów egzekucyjnych i wykonawczych (art. 23 ust. 1 Prawa upadłościowego).

Całość wnosi się wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe, z wykorzystaniem udostępnianych w nim formularzy, a pisma wniesione inną drogą nie wywołują skutków prawnych, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma do sądu (art. 216a ust. 1 Prawa upadłościowego). Brak dowodu uiszczenia zaliczki kończy się wezwaniem do jej wpłacenia w terminie tygodnia pod rygorem zwrotu wniosku, więc kompletowanie załączników poprzedza decyzję o dacie złożenia wniosku.

Restrukturyzacja bywa wyjściem tańszym niż upadłość

Termin trzydziestu dni nie zawsze kończy się wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Celem postępowania restrukturyzacyjnego jest uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika przez umożliwienie mu restrukturyzacji w drodze zawarcia układu z wierzycielami, a w postępowaniu sanacyjnym również przez przeprowadzenie działań sanacyjnych, przy zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne, t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 533). Dla zarządu rozstrzygające jest to, że otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego albo zatwierdzenie układu w tym samym terminie trzydziestu dni należy do okoliczności uwalniających od odpowiedzialności odszkodowawczej, a tę samą przesłankę powtarzają przepisy podatkowe.

Zwykle najszybszy z tych trybów omawia wpis o postępowaniu o zatwierdzenie układu, a zakres tej praktyki przedstawia strona o restrukturyzacjach i postępowaniach upadłościowych.

Jeżeli zobowiązania spółki od kilku miesięcy regulowane są wybiórczo, pytanie nie brzmi już, czy zarząd odpowiada, tylko od kiedy, wobec kogo i z jakiego majątku.

Stan prawny na dzień 01.10.2026.

Jeżeli Państwa spółka od kilku miesięcy płaci wybiórczo albo przyszło pierwsze wezwanie od wierzyciela, zapraszam do kontaktu bez odkładania: pierwszym krokiem jest ustalenie na dokumentach daty niewypłacalności, bo od niej liczy się 30 dni na wniosek i od niej zależy wybór między upadłością a restrukturyzacją. Do rozmowy wystarczy zestawienie zobowiązań z terminami płatności i informacja, które z nich są sporne. Formularz i dane kancelarii znajdą Państwo w sekcji kontakt.

Zastrzeżenie: Treść niniejszego artykułu ma charakter wyłącznie edukacyjny i informacyjny, nie stanowi porady prawnej, ani nie zastępuje indywidualnej analizy problemu przez adwokata. Stan prawny aktualny na dzień wskazany w treści wpisu, a gdy go nie podano, na dzień publikacji. Kancelaria nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikające z zastosowania się do informacji zawartych w artykule bez uprzedniej konsultacji z adwokatem.
adw. Jan Dąbrowski (zdjęcie przetworzone z użyciem narzędzi AI)

adw. Jan Dąbrowski

Izba Adwokacka we Wrocławiu, WRO/ADW/2951

Prowadzi sprawy spółek i przedsiębiorców: prawo gospodarcze i korporacyjne, spory sądowe, kontrakty B2B.